Çeliklerin genleşme katsayıları takriben
sert madenin iki katıdır. Bu şekilde
genleşme katsayısı değişik iki malzemenin
lehimlenmesinden sonra soğuma sırasında
doğan değişik yönde çekmeler, lehim
gerilimlerinin meydana gelmesine ve
konstrüksiyonu elverişli yapılmamış
takımlarda veya lehimleme işlemine
karşı hassas olan sert maden uçlarda
çatlamalara yol açar.
Gerilmelerin meydana gelmesi, lehim
ısısına, lehimin eridikten sonra şekil
alma kabiliyetine, lehimlenecek yüzeyin
büyüklüğüne, lehim tabakası kalınlığına,
sert maden uç kalınlığının uç yuvası
altındaki sap yüksekliği oranına bağlıdır.
Lehimleme ısısı yükseldikçe, lehimin
şekil alma kabiliyeti azaldıkça ve
lehimlenecek yüzey büyüdükçe sert
madende gerilmeler çoğalır. Buna rağmen
gerilmeleri mümkün olduğu kadar azaltmak
için uç yuvası altındaki sap yüksekliğinin
sert maden ucu kalınlığının üç katı
yapılması lazımdır. Üç katından büyük
olan kalemlerde, sert madende çekme
gerilmeleri: üç katından küçük olanlarda
ise basınç gerilmeleri meydana gelerek
sert maden uçları çatlar.
Çekme
Gerilme Çatlağı
Kayma
Gerilme Çatlağı
Basınç
gerilmelerini önlemek içn 0,2-0,5
mm. kalınlığında lehim labakası lüzumludur.
Bu kalınlık sınırı içinde eşit kalınlıkta
lehim tabakası elde elmek için dolgu
maddesi olarak 0,2-0,3 mm. kalınlığında
nikel veye nikelaj yapılmış demir
elek teli kullanılır.
Gerilmeleri daha da azaltmak için
gümüş lehimlerde dolgu maddesi olarak
0,2-0,3 mm. kalınlığında bakır levha
veya bakır elek teli kullanılmalıdır.
Yarık sapa gömülü lehimlemelerde yüzeyin
lehimlenmesi neticesinde büyük gerilmeler
meydana gelir. Bu gibi lehimlenmelerde
kenarlar değil yalnız ucun altı lehimlenmelidir.
Lehim gerilimlerini azaltmak için
uç kalınlığının 0.4'ü kadar kenarlar
gömülmelidir. Geniş ve oldukça ince
alan takımlarla sivri alan takımlarda
uç çatlaklarını önlemek için sap ebadının
büyük yapılması ve lehimden sonra
uca göre fazla olan kısımların freze
edilmesi lazımdır.
Sert maden ucun talaş açısı dikkate
alınarak sap da mümkün olduğu kadar
bu açıya eşit freze edilmelidir.
Bu meyanda kalem taşlanırken fazla
taşlama işi yapılmaması için saptaki
boşluk açısı 2° büyük yapılmalıdır.
Lehim gerilmeleri neticesinde meydana
gelen sert maden uç çatlakları takım
kanstrüksiyonu dışında sert maden
ucun kalitesinede bağlıdır. Sünek
olan kalitelerde normal olarak lehimden
sanra çatlaklık meydana gelmez. Aşınmaya
mukavim SB1O, HBO5, HB108 gibi uçlarda
ise dikkatli lehim yapılmalıdır.
Lehimlenecek
Kesme Uçları
